Chăn nuôi 2026: Mong đừng… ngoài tươi trong héo
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu chăn nuôi chạm mốc 628 triệu USD – một con số “làm đẹp” các bản báo cáo kinh tế. Thế nhưng, đằng sau niềm vui ấy là một thực tại tàn khốc: Dịch tả lợn châu Phi (ASF) đã quét sạch sinh kế của hàng triệu hộ chăn nuôi nông hộ. Làm sao để “chuông” vang xứ người mà nội địa không thấp thỏm lo?
Xuất khẩu 628 triệu USD: Cuộc chơi riêng của những “người khổng lồ”
Sự tăng trưởng 17,4% kim ngạch xuất khẩu năm 2025 thực chất là thành quả của quá trình “tập trung quyền lực” vào các tập đoàn sở hữu chuỗi 3F (Feed – Farm – Food) khép kín.
Những cái tên như CP Việt Nam, De Heus, Mavin hay CJ đã biến thịt gà chế biến và heo thịt thành những lô hàng hạng sang tiến vào Nhật Bản, Hàn Quốc. Trong lĩnh vực sữa, Vinamilk và TH Group khẳng định vị thế quốc tế nhờ quy trình đạt chuẩn.
Bên cạnh đó, Dabaco và BaF Việt Nam không chỉ xuất khẩu thịt mà còn bán cả “chất xám di truyền” thông qua các lô lợn giống giá trị cao (tăng 40% giá trị).
Đối với các doanh nghiệp này, xuất khẩu là “van xả” áp lực khi sức mua nội địa yếu và là cách để khẳng định thương hiệu quốc gia.
Nông hộ te tua
Trong khi các tập đoàn lớn có “tấm khiên” an toàn sinh học tuyệt đối, thì chăn nuôi nông hộ lại trải qua một năm 2025 te tua với những thiệt hại không thể đong đếm hết bằng tiền.
Năm 2025, dịch tả lợn Châu Phi không còn là những ổ dịch nhỏ lẻ mà bùng phát diện rộng. Theo ước tính, cả nước đã phải tiêu hủy hơn 1,5 triệu con lợn, gây thiệt hại trực tiếp về kinh tế lên tới hàng nghìn tỷ đồng.
Đối với một hộ nuôi 20-30 con, việc lợn chết vì dịch đồng nghĩa với việc mất toàn bộ tài sản tích cóp cả đời. “Xương sống” của ngành chăn nuôi truyền thống bị rạn nứt khi hàng triệu hộ dân không thể bám trụ với nghề.
Khi nguồn cung nội địa đứt gãy, người dân phải chấp nhận thịt nội giá cao hoặc sử dụng thịt nhập khẩu đông lạnh giá rẻ từ Nga, Brazil, đồng nghĩa chúng ta đang dần mất quyền kiểm soát bàn ăn của chính mình.
Bài toán tái đàn: Bẫy nợ nần
Năm 2026, câu hỏi lớn nhất của nông dân không phải là “nuôi con gì” mà là “lấy tiền đâu để nuôi”, nếu tái dịch như 2025?
Để tái đàn 10 con lợn nái, một hộ dân cần ít nhất 150 – 200 triệu đồng cho tiền giống, thức ăn và cải tạo chuồng trại theo hướng an toàn sinh học. Đây là con số không tưởng đối với những hộ vừa trắng tay sau dịch.
Nếu không có vaccine và hệ thống hỗ trợ tín dụng, việc đổ tiền vào tái đàn trong tâm dịch khác nào một canh bạc mà người nông dân luôn cầm chắc phần thua.
Vaccine ASF & mô hình liên kết: Lối thoát cho năm 2026?
Để năm 2026 không còn cảnh “ngoài tươi trong héo”, cần những giải pháp thực chất:
Vaccine do Dabaco hay AVAC nghiên cứu phải được phổ cập với giá thành hợp lý đến tận tay hộ nhỏ lẻ. Nếu vaccine chỉ nằm trong các trang trại lớn, nông dân sẽ mãi đứng ngoài cuộc chơi.
Các “ông lớn” như CP, Mavin hay De Heus cần dắt tay nông hộ vào chuỗi giá trị thông qua mô hình chăn nuôi gia công, giúp họ tiếp cận công nghệ và lá chắn dịch bệnh mà không phải tự gánh chịu toàn bộ rủi ro. Nhưng, ngoài nhu cầu của doanh nghiệp, thì chính sách nhà nước phải quan tâm vấn đề này, khi sự bền vững của mỗi hộ chăn nuôi là phản chiếu của an sinh không rạn vỡ.
Giá thịt gia súc, gia cầm, nhất là lợn đi theo biến động thị trường. Nhưng không thể bền vững khi miếng thịt Việt vẫn gánh 70% chi phí nguyên liệu nhập khẩu. Tự chủ thức ăn nội địa là con đường duy nhất để hạ giá thành, giúp thịt nội “thắng” hàng ngoại ngay tại chợ làng.
Xuất khẩu 628 triệu USD là một “huy chương” lấp lánh, nhưng phục vụ 100 triệu dân nội địa mới là “mệnh lệnh” tối cao. Chiến thắng thực sự của năm 2026 không nằm ở con số đô-la mang về, mà là sự hiện diện của những miếng thịt sạch dịch bệnh với giá cả hợp lý trên bàn ăn của mọi gia đình Việt.
“Gốc” có vững, người nông dân có sống được với nghề thì “ngọn” xuất khẩu mới thực sự mang lại sự thịnh vượng. Nếu không, chúng ta chỉ đang xây dựng một nền nông nghiệp thiếu đi phần hồn là sự ấm no của người nông dân.
Theo Khải Thư (https://nongthonviet.com.vn/)